Urdun

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Ordin hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
المملكة الأردنية الهاشميه
Al-Mamlakah al-Urdunniyyah al-Hāshimiyyah
Urdun
Ala Nîşan
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: As-salam al-malaki al-urduni
LocationJordan.svg
Zimanên fermî Erebî û îngilîzî


Paytext Emman
31°57′Bk 35°56′Rh / 31.950°Bk 35.933°Rh / 31.950; 35.933
Sîstema siyasî Monarşî
 - Key
 - Serekwezîr
Abdullah II
Samir Rifai
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

89.342 km2
0,8
Gelhe
 - Giştî
 - Berbelavî

9.882.401 (2017) kes
kes/km2
Serxwebûn 25'ê gulanê 1946
Dirav Dînarê urdunî
Dem UTC+2
Nîşana înternetê .jo
Koda telefonê +962
Jo-map.png

Urdun (Urdûn, Urdin, Ordûn, Ordîn, Ordin) an jî Keyaniya Haşemî ya Urdunê (bi erebî: المملكة الأردنيّة الهاشميّة, al-Mamlaka al-Urduniyya al-Hāshimiyya), welatekî erebî yê li Rojhilata Navîn e.

Welatekî ereban e. Di 25'ê gulana 1946'an de azadiya xwe ji Keyaniya Brîtanya distîne. Bi sazûmaniya monarşîk tê desthilatdarkirin. Zimanê Urdunê erebî ye. Gel 94% ereb, 2% çerkez, 2% kurd û 2% ermenî ne[çavkanî pêwîst e]. Pirraniya gelê Urdunê bi eslê xwe ji Filistînê ne. Piştî avabûna dûgela Îsraelê hatine li Urdunê bi cih bûne. Zimanê fermî herçendî erebî ye, zimanê bazarê îngilîzî ye. 88% gelê Urdunê ola îslamê dihewînin. Kurdên ku li Urdunê dijîn îslam, elewî û êzdî ne.

Dîrok[biguherîne]

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Hevpeymana Versailles hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên Ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Suriye jî dê di bin berpirsiyariya Fransa de be. Jixwe Urdun di nav herêma Filistînê de cihê xwe digire. Herêma Filistînê di bin kontrola İngilîzan de bû. Kurê şerîf Huseyîn yê Mekeyê; Evdilla li sala 1921ê dest bi rêvebirina Urduna kir heta sala 1951ê. Li sala 1951ê de ji ber sedema nêzîkbûna Kral Ebdula bo Îsraîlê ji aliyê hindek netewperestên Ereb hate kuştin. Li sala 1957ê de jî Brîtanyayê hemî hêzên xwe ji Urdunê vekêşan.

Galerî[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]

Wîkîferheng Wîkîferheng: Urdun – Wate, Etîmolojî, Hevwate, Werger