Zimanê fransî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Frensî hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Şîna tîr: zimanê zikmakî; şîn: zimanê fermî; şîna vekirî: nefermî; kesk: zimanê hindik e

Zimanê fransî zimanekî ji malbata zimanên hind û ewropî ji şitlê zimanên romanî ye. Ew wek zimanê zikmakî ji aliyê 77 milyon kes, bi yên wek zimanê duyem û bi tevahî 130 milyon kesan ve tê axaftin.

Dîroka zimanê fransî[biguherîne]

Di dema Împeratoriya Romayî de zimanê kesên feqîr û biyaniyên bi taybetî yê galiyên keltan bû. Di dema Julius Caesar de li xakên îroj Fransa li ser kelt hebûn. Kengê Julius Caesar Galya dagir kir ew zimanên wê derê ketine bin bandora latînî. Paş Koça Qoman re frank, gelekî german Fransa nav ji girtî bû, li şûna xwe ya îroj bicih bûn û fransî êdî li Fransayê belav bû.

Bi zaravên zimanê fransî re "Lang d'oil" tê gotin. Belgên pêşîn ên zimanê fransî yên ku hatine nivîsandin "Sondên Strasburgê" ne. Ev di sala 842'an de hem bi fransiya kevn û hem jî bi almaniya kevn hatine nivîsandin.

Ji sala 1000'î de Parîs bû navenda siyasî û çandî. Dema William I (Williamê Yekê) bû keyê înglîzan zimanê înglîzî 200 salan di bin bandûra fransiya normanî de ma. Di wê demê de fransî bû zimanê qesra înglîzan.

Di sala 1634'an de Kardinal Richelieu "Académie Française" (anku, Akademiya Fransî) ava kir. Armancên wê hêsankirin û paqijkirina zimanê fransî bû. Ji sedsala 17'an wê de lingua franca zimanê fransî bû zimanê qesrên Ewropayê, berê li navenda Ewropayê, ji sedsalên 18-19'an şûnde jî li rojhelata Ewropayê jî.

Zimanê fermî[biguherîne]

Li koloniyên Fransayê jî fransî hîn zimanê fermî maye.

Jimara kesên ku fransî zimanê wan ê zikmakî ye[biguherîne]

Fransî zimanê fermî yê Yekîtiya Ewropayê, Yekîtiya Afrîkayê, Saziya Komarên Amerîkî û Neteweyên Yekbûyî ye.

Welatên din[biguherîne]

Fransî li van welatan jî girîng e.