Erdêxan

Erdêxan Ardahan
Erdêxan Nexşeya cihan Tirkiye
Kargêrî
Welat	Bakurê Kurdistanê
Dûgel	Tirkiye
Parêzgeh	Erdêxan (parêzgeh)
Demografî
Gelhe	16.923 kes (2008)
Erdnîgarî
Koordînat	41° 07′ Bakur        42° 42′ Rojhilat
Dem (UTC)	UTC+2
Nexşe
Nexşeya navçeyan

Erdêxan an jî Erdêhan (bi romî: Ardahan) bajarekî li Tirkiyeyê ye. A rastî bajar û parêzgehekî Bakurê Kurdistanê ye. Lê hin ronakbîrên kurd, wê wekî bajarekî tirkan didin nasandin.

Dîrok

Dîroka Erdêxanê heya 753 berî zayînê aşkera ye. Keyserê ûrartûyan Sartûr ev herêm kiriye bin desthilatdariya xwe. Herêm nêzîkî Qefqazê ye. Ji ber wê gelekî car Erdêxan tûşî êrîşan hatiye. Gurcî, îranî, ûris hwd gelek caran herêm xistine bin kontrola xwe. Beriya avabûna Komara Tirkiyeyê niştecihên herêmê 90% kurd bûn. Herêm di sala 1479'an de cara yekem ji aliyê osmaniyan ve hatiye dagirkirin. Osmaniyan misilman û tirkên Asyaya Navîn anîne li vir bi cih kirine. Lê herdem hejmara kurdan zêdetir bûye. Di sala 1855'an de dewleta Osmanî zagonek derxistiye û dest daye ser hemî milkên ermeniyan. Gelê ermenî herdem li dijî barbarîzma tirkan serî hildaye. Di Terteleya Filehan de, bi tevayî ermeniyên herême hatine qirkirin û koçberkirin. Herêm gelekî caran bûye qada şerê ermenî û tirkan, osmanî û ûrisan, osmanî û gurciyan, osmanî û îraniyan û kurd û tirkan. Di Serhildana Agiriyê de kurdên herêmê alîkariyeke mezin dane Îhsan Nûrî Paşa. Heya sala 1923'an Erdêxan herdem bûye kelema pêş çavên tirkan. Piştî şikestina serhildanên Kurdistanê dûgela Tirk polîtîka pişavtinê (asîmîlasyon) bi xurtî meşandin û Erdêxanê jî ji vê polîtîkayê para xwe girt.

Nifûsa navenda Erdêxanê 19.475 e^{[çavkanî pêwîst e]}. Bi tevî navçe û gundên xwe hejmara niştecihên Erdêxanê 137.300 e^{[çavkanî pêwîst e]}. Aborî li ser çandiniyê ye. Hilberîna penêr, xwedîkirina mozhingiv navdar e. 70% ji gel li gundan dijî û radeya pirrbûna nifûsê pirr kêm e. Niştecihên herêmê bi kurmancî diaxivin. Herwekî terekeme, azerî û pirr hindik gurcî û ecem jî hene.

Navçeyên Erdêxanê

• Erdêxan (navend) (bi tirkî: Ardahan)
• Çildar (bi tirkî: Çildir)
• Dêmal (bi tirkî: Damal)
• Mêrdînik (bi tirkî: Göle)
• Posof
• Xanek (bi tirkî: Hanak)

Erdêxan xwedî gelekî bermahiyên dîrokî ne. Dêrên filehan ên ku hatine rûxandin, kelheyên ûrartûyan, pire, kanî hwd gelek in.

Navdarên Erdêxanê

• Akîf Yilmaz