Mamekî

Navçeya Mamekiyê Tunceli
Bajarê Mamekî
Welat	Bakurê Kurdistanê
Dûgel	Tirkiye
Parêzgeh	Dêrsim (parêzgeh)
Serbajar	Mamekî
Hejmara nahiyan	4 nahiye
Hejmara bajarokan	1 bajarok
Hejmara gundan	52 gund
Gelhe (2009)	35.909 kes
Rûerd	882 km2
Berbelavî	9,8 kes/km2
Bajarê navendî
Koordînat	39°06′23″Bk 39°32′33″Rh
Gelhe (2009)	31.599 kes
Bilindayî	914 m
Koda postayê	62000
Koda telefonê	(+90) 428
Mamekî

Mamekî an jî Mamekiye (bi tirkî: Tunceli) bajarekî li bakurê Kurdistanê ye û serbajarê parêzgeha Dersimê ye. Li gorî serjimara 2009'an 35.909 mirov li bajêr dijîn. Şaredara bajêr Edibe Şahin e ku ji BDP'ê hatiye hilbijartin. Mamekî dikeve navenda rojhilatê Tirkiyeyê.

Gelhenasî

Mamekî bi hezar salan bûye warê kurdan. Di deman demê de gelên ermenî û piştre tirkmen jî li Mamekiyê bi cih bûne.^{[çavkanî pêwîst e]} Di dîroka Mamekiyê de ji sedema zordarî û komkujiyan, gelê herêmê hertim mişext bûye. Li gorî çavkaniyan her çiqas dem diçe, nifûsa Dersimê û bi vê re nifûsa Mamekiyê kêm dibe.

Sal	1960	1965	1970	1975	1980	1985	1990	1997	2000	2007	2009
Hejmara bajêr	19.245	23.240	29.363	35.332	12.859	18.471	24.513	24.449	25.041	27.091	31.599
Hejmara gundan	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	4.310
Kom	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	35.909
Çavkanî: Yerelnet, Tunceli

Dîn

Di çavkaniyên sedsala 19. û 20. de tê xuyakirin ku Qizilbaşên kurd ên herêma Dersimê, ji Elewiyên Anatolyayê ji aliyê baweriya xwe ve gelekî cuda ne. Kurdên elewî, hertim berî ku roj hil were şiyar dibin û silavê didine Rojê. Pîrozbûna Rojê ya di nav kurdên elewî de dide xuyakirin ku herwiha têkiliya baweriya wan bi dînê kurdan Êzîdîtiyêyê ve heye.^{[çavkanî pêwîst e]}

Kurdên Dersimê ku di bin navê Elewîtiyê de baweriya xwe didomînin û di nav wan de baweriya wan weke Raa Haq ango Rêya Heq tê binavkirin, di koka xwe de xwediyê têkiliyên xurt ên bi Zerdeştîtiyê re hene. Dema li herêmê tê nêrîn, pîrozbûna agir, baldariya di derbarê kirin, gotin û fikra mirovan de (ev di Zerdeştîtiyê de weke gotina rind, karê rind û ramana rind tê zanîn), cilûbergên jinan ên bi şêweyê Zerdeştiyan, deqên li ser dest û rûyê mirovan, remzên Zerdeştîtiyê yên li ser merş û xalîçeyên wan, hinek ji têkiliyên di navbera Elewîtiya kurdên Dersimê û Zerdeştîtiyê de didine xuyakirin.

Baweriya ferîştehan li cem Elewiyên Dersimê heye. Ji van yê girîng Kalê Xizir e. Ev baweriya ferîştehan ji ya îslamiyetê cuda ye. Elewiyên kurd baweriya xwe bi ferîştehên ku Erd û ezman diparêzin tînin. Di diayên xwe de gotinên Ya Melekê Erd û Asîmanê bikartînin. Ev bawerî di nav kurdên êzîdî û yarsanî de jî heye.

Dersîm ji bo baweriya Elewiyên kurd cihekî pîroz e. Bi sedsalan serekên vê baweriyê ji vir derketine û li gorî kevneşopiyên kevn, rêberên ruhanî yên vê baweriyê her sal ziyareta bawermendên xwe yên herêmên din dikirin. Ev kevneşopî di Êzîdîtiyê de, bi gerandina li gundan a Tawûsê Melek diderkeve holê.

Li Dersimê her sal 21-31'ê berfanbarê de şahiyên gaxanê tên lidarxistin. Sê rojan rojiya gaxanê tê girtin. Di heman demê de kurdên êzîdî jî 3 rojan rojî digirin û qurbanan digurênin. Gaxan weke sersala kurdên elewî tê dîtin. Dişibe noel a xirîstiyanan. Di baweriya Elewiyên Dersimê de ku gaxanê pîroz dikin, karakterekî folklorîk ê bi navê Kalo gaxan heye.

Avhewa

Bajarê Dersimê xwediyê îklîma bejahiyê ye ku havînên wê gelekî germ û ziwa, zivistanên wê jî pirr sar û bi berf derbas dibin.

Germahî û barîna nîvekî ya mehane ji bo Mamekiyê (1975-2010) Rêb. Reş. Ada. Avr. Gul. Pûş. Tîr. Gel. Rez. Kew. Ser. Ber. Bilindtirîn germahî (°C) 2.5 4.4 11.0 17.8 23.7 29.7 34.8 34.9 30.3 22.4 13.1 5.3 Ø 19.2 Nimztirîn germahî (°C) -5.8 -4.2 0.9 6.3 10.2 14.6 19.1 18.6 13.5 8.3 2.0 -2.6 Ø 6.7 Germahî (°C) -2.0 -0.2 5.7 12.0 17.2 22.7 27.4 26.9 21.7 14.8 6.9 0.9 Ø 12.8 Barîn (mm) 109.8 101.8 100.7 100.8 65.5 19.2 4.9 4.9 15.1 63.7 99.3 119.2 Σ 804.9 Saetên bi tavik (st/r) 3.5 4.1 5.4 6.5 9.0 11.2 12.0 11.3 9.7 7.0 5.1 3.0 Ø 7.3 Rojên bi baran (r) 11.8 12.5 13.6 14.6 12.7 5.5 2.4 2.3 3.1 8.8 10.2 11.7 Σ 109.2 G e r m a h î 2.5 -5.8 4.4 -4.2 11.0 0.9 17.8 6.3 23.7 10.2 29.7 14.6 34.8 19.1 34.9 18.6 30.3 13.5 22.4 8.3 13.1 2.0 5.3 -2.6 Rêb. Reş. Ada. Avr. Gul. Pûş. Tîr. Gel. Rez. Kew. Ser. Ber. B a r î n 109.8 101.8 100.7 100.8 65.5 19.2 4.9 4.9 15.1 63.7 99.3 119.2   Rêb. Reş. Ada. Avr. Gul. Pûş. Tîr. Gel. Rez. Kew. Ser. Ber. Çavkanî: www.dmi.gov.tr

Galerî

• 

  Çemê Mizûr (Mamekî)