Sehabe

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Sehabe (Erebî: الصحابة) Ew kesên ku Muhemmed pêxember dîtibin û bûbin misilman û bi pêxember re hevaltî kiribin re tê gotin. Li gorî çavkaniyan 124 hezar sehabeyên Mihemed pêxember hebûye.

Gelejmara sehabeyan re "Eshabî" tê gotin. Misilman ji bo hurmetê ji wan re caran dibejin "Eshabê Kîram"

Çend sehabeyên navdar[biguherîne]

Sehabeyên mêr[biguherîne]

Sehabeyên jin[biguherîne]

Sehabeyên Kurd[biguherîne]

Kurd bi tevê gel ve di dema 637ê ku hê Muhemmed pêxember]] jiyaye hinekê wan dibin misilman. Lê herwiha hevnasîna wan bi Îslamê re ji dema "Esrê Seadetê" destpê dike. Digel vê yekê ji xeynê gelê ereban, kurd cara pêşîn e ku wek bi gelan ve misilmantiyê qebûl dikin.

Hin sehabe hene ku bi eslê xwe ve ne ereb bûn. Ji wan "Bilalê Hebeşî", "Selmanê Farisî", "Suheylê Rûmî", "Cabanê Kurdî", "Meymûn el-Kurdî", "Zozan û çen kesên din.

Bilal ji Hebeşistanê ye yanî ji Etiyopyayê ye bi kurtasî hebeş e, Selman ji Îranê ye yanî faris e, Suheyl rûmî ye, Caban, Meymûn û Zozan jî kurd in.

Pir balkêş e ku paşnavê wan bi nijadê wan ve hatiye bilêvkirin. Nijada wan pirsgirêk nebûye û bi dilê rehet bi wan navên nijadê ve hatiye binavkirin. Herweha baş bên nasîn. Ne ji bo nijadperestiyê nemaze ji bo danasînê. Caban el Kurdî jî ji wan mûbarekan yekî din e.

Li gor Îbrahîm Sediyanî, sehabeya kurd a yekemîn ango pêşî ji nav kurdan kelimeya şehadetê tîne û misilman dibe jineke mûbarek bi navê Zozanê ye. Çawan ku misilmanê yekemîn Xetice bint Huweylid ye û jin e, misilmanê yekemîn ji nav kurdan ew jî Zozan e û jin e.

Ji bilî Zozanê sehabeyek girîng jî Caban el- Kurdî ye, Kurê Caban, Meymûn el- Kurdî jî sehabe ye û her du jî hevalê Muhemed pêxember bûn.

Di derheqa wê de Mufit Yuksel jî wiha dibêje; digel vê yekê heke li ser jêderkên dîrokî lêkolîn bê kirin vêca di nav kurdan de misilmanbûn di serdema pêşîn de tê xuyanê. Heta ji kurdan kesên ku wek tabiîn tê zanîn hene. Ji wan sereke Caban El-Kurdî û Şêx Xelîlê Kurdî tê. Disa ji nav wan Ebu Muslîm El-Havlanî û Suleyman Ed-Daranî jî tê.

Caban el Kurdî sahabeyek Muhemmed pêxember e û bi qasî tên zanîn di nav gelê kurdan de misilmanê pêşîn e. Hin lîteratûr û jêderkên Îslamî de jî ev nav yanî Caban el Surdî derbas dibe.

Kurdbûna ji nav sahabeyên kiram Caban el Kurdî di berhema hêja Alûsî de wiha derbas dibe: Beşek ji nav kurdan di dema pêxemberê me de misilman bûne. Heta ji wan sehabeyek bi navê "Caban el-Kurdî" bi eslê xwe kurd e.

Profesor mamoste Kadri Yıldırım dibêje: Gelî kurd wexta ku şerefa sehabitî girtiye bi Caban el-Kurdî re nefer bi nefer misilmantiyê qebul dikin.

Mixabin di hin berhemên hêja de navê Caban el Kurdî wek "Surdî" hatiye nivîsîn. Alusî jî dîyar dike, navê "Ebu Meymun Cabân el-Kurdî" di, Îbnê Hacerê el-Îsabe fî-Temyizî-s-Sahabê ("xala Cabânê") de derbas dibe. Lê mixabin ji ber hin xeletî an şaşiyan bê zanetî(ku niyetek baş difikirim) di berhemên niha de "el-Surdî" bûye.

Muhemmed Can dibêje; "Caban el-Kurdî" ji sehabeyên pêxember bû. Lê belê çi hikmet e ku (sehabeyên kurd ên din jî tê de) ne Caban el- Kurdî "Caban el Surdî" hatiye qeydkirinê! Hêncet disa amade bû: "ev xeletî ya nivîsê ango xeletiya metbaayê ye."

Yanî li gor hin nivîskar û lêkolîneran navê "el-Kurdî" bi zanetî û ji ber sedema nijadperestiyê bi "el-Surdî" ve hatiye guherandin. Lê bi min ev ne zanetî ye belkû xeletiyek herfa ye. Ji ber ku Mustafa Erdogan jî dibêje; Di berhema din ya Îbnê Hacerê ya Takribut-Tehzîbê de "el-Kurdî" derbas dibe. Lê tefsîrên Buharî(tefsrul Kebir VII 340), Îmam Ahmed (Musned), Ebû Nuaym (Marifetus-Sahabe), Zehebî (Mizanul Îtidal), Îbnul Esîr(Usdul-Xabe) û Îbnê Hacerê(el-Îsabe) de "es-Surdî" derbas dibe. Herwiha wekî wisa xeletiyên herfa re tashif tê gotin.

Caban el- Kurdî, ji hêla Resûlê Ekremî dibe parêzgarê (walî) herêma Bazanê. Ew digel vê yekê di dîroka îslamê de parêzgarên yekemîn e jî. Heta kurê Caban el-Kurdî, Meymun el-Kurdî jî parêzgarê Bazanê dibe.

Di dema Muhemmed de qet netewek, qebileyek û zimanek nehatiye înkarkirinê. Berevajî vê yekê bi navê nasnameyên xwe hatine nasîn. Wekî mîna, Selmanê Farisî (fars), Ebû Zer el-Xiffarî (ji qebileya el-Xiffarê ye), Caban el-Kurdî (kurd).

Caban el Kurdî, hedîsa meşhûr ya Pêxember rîwayet kiriye. "Ez ji we re du tiştê mezin û bêhempa emanet dihêlim: Kîtabullah û sîreta min. Ev her du tu car ji hev naqetin û bi hevre tên ba min." Vê hedîsê piştê Caban el Kurdî, Tirmizî ji Cabîr b. Ebdillah rîwayet kiriye.

Taberanî jî de berhema bi navê el-Mucemu's-Saxir û el-Mucamu'l-Evsadê de di behsa hedîsekî de behsa navê "Meymun el-Kurdî" kiriye. Ev hedisê ji bavê Memun el-Kurdî (Ebu Meymun Cabanî) ew jî ji Pêxember ravekiriye. Taberanî gotiye; Ebu Meymun ji Pêxember tenê hedîsek gotiye.(el-mucemu's-Saxir, 1/114; el-Evsat, 4/380- şamile) Hafiz el-Heysemî jî dibêje, di rêza vê rivayetan de derbas dibe hemû kes sika/saxlem (dirûst) in.

Çavkanî[biguherîne]