Iraq

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Irak hat beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
الجمهورية العراقية

كۆماری عێراق

Komara Iraqê
Alaya Iraqê Nîşana Iraqê
(Ala) (Nîşan)
Gotina netewî: Allahu Akbar
Sirûda netewî: Mawtini [1]
Iraq (orthographic projection).svg
Zimanên fermî Erebî, kurdî [2]


Paytext Bexda [3]
33°20′Bk 44°26′Rh / 33.333°Bk 44.433°Rh / 33.333; 44.433
Bajarê mezin Bexda
Sîstema siyasî Komar
 - Serkomar
 - Serekwezîr
Berhem Salih
Mustafa Al-Kadhimi
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

438.317 km2
1,1
Gelhe
 - Giştî (2016)
 - Berbelavî

38.146.025 kes
71,5 kes/km2
Serxwebûn - 1 çiriya pêşîn 1919, ji Împeratoriya Osmanî.
- 3 çiriya pêşîn 1932, ji Brîtanyayê.
Dirav Dînarê îraqî
Dem UTC+3
Nîşana înternetê .iq
Koda telefonê 964
Iraq-CIA WFB Map.png

Iraq an jî Îraq[4] (bi soranî: Êraq; bi erebî: العراق al-‘Irāq) an jî Komara Iraqê (bi erebî: الجمهورية العراقية, al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya) navê dewleteke federal a Rojhilata Navîn e. Başûrê Kurdistanê û Herêma Kuristanê di nav sinorên Iraqê de ye.

Dîrok[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Desthilata Osmaniyan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Împeratoriya Osmanî

Di şerê cîhanî yê yekem de[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Peymana Versailles hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Jixwe Emîr Faysal 23 tebaxa 1920ê de wek keyê Iraqê hate hilbijartin. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Sûrî jî dê di bin berpirsiyariya Fransayê de be. Lê gelên herêmê ev rewş qebûl nekir.

Kurê Şerîfê Mekeyê Huseyîn; Emîr Faysal li dijî Fransayê serhildanek da destpêkirin ku Sûriyê bike di bin desthilata xwe de lê ev serhildan hate vemirandin. Piştî têkçûnê Faysal tê Iraqê. Iraq di bin hikûmraniya îngilîzan de bû û baregehên îngilîzan ji aliyê mesihiyên Sûryanî ve dihatin parastin[5]. Her wiha îngiîzan xwest ku Iraq ji layê Emîr Faysal ve bê rêvebirin. Gelek efserên iraqî jî sunî bûn û di bin perwerdehiya Jontirkan de bûn. Dîroknasê kurd Nejat Abdulla dibêje;

Li vê derê di bin mandateriya îngîlîzan de ji çiriya pêşîn a 1922yê heta 1933yê keyaniya Iraqê dike û dewletê bi rê ve dibe.

Mandateriya Iraqê (23 tebax 1921 - 3 çiriya pêşîn 1932)[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Mandateriya Iraqê

Keyaniya Iraqê (3 çiriya pêşîn 1932 - 14 tîrmeh 1958)[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Keyaniya Iraqê

Komara Iraqê (14 tîrmeh 1958 - 17 tîrmeh 1968)[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Komara Iraqê

Komara Iraqa Bees (17 tîrmeh 1968 - 9 nîsan 2003)[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Komara Iraqa Bees

Komara Iraqa Federal (9 nîsan 2003 - heta îro)[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Ji bo Iraqa Federal 8ê adara 2004ê Makezagona Demkî ya Rêvebirinê hate îlamkirin. 8ê hezîrana 2004ê jî Neteweyên Yekbûyî ev makezagon pejirand.

Siyaset û rêvebirin[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Parêzgehên Iraqê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Parêzgehên Iraqê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Iraqi Governorates ku-latn.svg

Parêzgehên kurdnişîn[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Ziman[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]


Dîn[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

97% ji akinciyên Iraqî misilman in; 60% - 65% şiî û 35% - 37% sunî ne. 3% jî mesihî û êzdî ne. [6]

Têkildar[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Sirûda neteweyî ya kurdan Ey Reqîb e
  2. Zimanê fermî li Kurdistanê kurdî ye wek asûrî, turkmenî û ermenî
  3. Serbajarê Başûrê Kurdistanê Hewlêr e
  4. Rojnameya Evro, Dihok; rojnameya War, Dihok.
  5. İmparatorluk, Sınır ve Aşiret, Nejat Abdulla, Weşanên Avesta-2008, r:145
  6. [www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html]

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)