Kroatya

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Kroatiya hat beralîkirin)
Republika Hrvatska
Komara Kroatyayê
Alaya Kroatyayê Nîşana Kroatyayê
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Lijepa naša domovino
EU-Croatia.svg
Zimanên fermî Kroatî


Paytext Zagreb
45°48′Bk 16°0′Rh / 45.800°Bk 16.000°Rh / 45.800; 16.000
Bajarê mezin Zagreb
Sîstema siyasî Demokrasiya parlemanî
 - Serokkomar
 - Seroka xwermendê
Kolinda Grabar-Kitarović
Andrej Plenković
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

56.542 km2
1,09
Gelhe
 - Giştî (2010)
 - Berbelavî

4.486.881 kes
79,4 kes/km2
Serxwebûn 25 pûşper 1991
Dirav Kuna (HRK)
Dem UTC+1
Nîşana înternetê .hr
Koda telefonê +385

Kroatya an Xirvatistan[1] an Kriwatya[2] an jî Kirwatya (bi xirvatî: Hrvatska), welatekî Yûgoslavyaya kevn e. Li Bakur-rojavayê wê çiyayên Alpê dixuyin, li bakur-rojhilatê wê deştên Panonî bi hetanî ku li başûr bighine deryaya Adriyatîk. Welatên ciranê wê Slovenya, Mecaristan, Sirbistan, Bosniya û Herzegovîna, û Montenegro ne. Ew li rojava û başûrê rojava bi Îtalyayê re sînorek deryayî parve dike. Paytext û bajarê herî mezin ê Kroatya, Zagreb, bi bîst wîlayetan yek ji beşên bingehîn ên welêt pêk tîne. Welat qadek 56,594 kîlometre çargoşe (21,851 mîl çargoşe) vedigire, nifûsa nêzî 3,9 mîlyonî dike.

Serbajarê Xirvatistanê Zagreb e. Bajarên mezin ên din ev in: Split, Osijek, Rijeka, Zadar, Slavonski Brod, Dubrovnik, Šibenik, Varaždin û Vinkovci.

Di 1'ê tîrmeha 2013'an de Kroatya bû 28'emîn welatê Yekîtiya Ewropayê.

Kroatî di dawiya sedsala 6an de hatin. Di sedsala 9-an de, wan herêm di nav du dukeyan de organîze kirin. Croatia yekem car di 7ê Hezîrana 879an de di dema serdestiya Duke Branimir de di qada navneteweyî de wekî serbixwe hate nas kirin. Tomislav di sala 925-an de bû qralê yekem, ku Kroatya di statûya padîşahiyê de bilind kir. Di dema qeyrana peyrewiyê de piştî ku xanedana Trpimirović bi dawî bû, Kroatya di sala 1102-an de bi Macarîstanê re ket yekîtîyek kesane. Di sala 1527-an de, bi fetha Osmanî re rû bi rû ma, parlamentoya Xirvatistanê Ferdinand I yê Avusturya ji bo textê Xirvatî hilbijart. Di Cotmeha 1918 de, Dewleta Sloven, Kroat û Sirbên serbixwe ji Awûstûrya-Macarîstanê, li Zagreb hate ragihandin, û di Kanûna 1918 de, di nav Padîşahiya Yugoslavyayê de bû yek. Piştî dagirkirina Axis ya Yugoslavyayê di Nîsana 1941-an de, piraniya Kroatya di nav dewletek ku ji hêla Naziyan ve hatî saz kirin, Dewleta Serbixwe ya Kroatya hate girêdan. Tevgereke berxwedanê bû sedema avakirina Komara Sosyalîst a Xirvatistanê, ku piştî şer bû endamê damezrîner û pêkhateya Komara Sosyalîst a Federal a Yugoslavya. Di 25 Hezîran 1991 de, Kroatya serxwebûna xwe ragihand, û Şerê Serxwebûnê di çar salên pêş de bi serfirazî hate şer kirin.

Kroatya komarek e ku di bin pergala parlemanî de tê rêvebirin. Ew endamê Yekîtiya Ewrûpa, NATO, Neteweyên Yekbûyî, Konseya Ewrûpa, Rêxistina Bazirganî ya Cîhanê û endamek damezrîner a Yekîtiya ji bo Deryaya Navîn e. Kroatya di 1ê Çileya 2023an de li şûna pereyê xwe yê neteweyî, kuna Kroatî, wê bi ewro biguhêre û bi fermî bibe endamê 20-emîn herêma euro. Ger astengiyên nediyar dernekevin holê, divê Kroatya jî di heman tarîxê de tev li Herêma Şengenê bibe. [3] Kroatya ku beşdarek çalak di parastina aşitiyê ya Neteweyên Yekbûyî de bû, leşkerên xwe beşdarî Hêza Alîkariya Ewlekariya Navneteweyî kir û kursiyek ne-daîmî di Encumena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî de ji bo serdema 2008-2009 girt. Ji sala 2000-an vir ve, hukûmeta kroatî di binesaziyê de, bi taybetî rêyên veguheztinê û tesîsên li ser korîdorên Pan-Ewropî veberhênan kiriye.

Kroatya ji hêla Banka Cîhanî ve wekî aboriyek bi dahata bilind tê dabeş kirin û li ser Endeksa Pêşkeftina Mirovî di rêza bilind de ye. Xizmet, sektorên pîşesaziyê û çandinî bi rêzê li ser aboriyê serdest in. Tûrîzm ji bo welêt çavkaniyek girîng a dahatiyê ye, ku di nav 20 deverên geştyariyê yên herî populer de cih digire. Dewlet beşeke aboriyê, bi lêçûnên giran ên hikûmetê kontrol dike. Yekîtîya Ewrupa hevkarê herî girîng ê bazirganî yê Kroatya ye. Kroatya ewlehiya civakî, lênihêrîna tenduristî ya gerdûnî, û perwerdehiya seretayî û navîn a bê xwendin peyda dike dema ku piştgirî dide çandê bi navgîniya saziyên giştî û veberhênanên pargîdanî yên di medya û weşanê de.

Erdnigarî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Giravên Kroatyayê[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Golên Kroatyayê[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Çiyayên Kroatyayê[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. Wikipedia bi soranî
  2. Rojnameyên War û Evro, Dihok
  3. "The World Bank in Croatia". World Bank (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 25 çiriya pêşîn 2022.

Girêdanên derve[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]