Gelên Arî (kom)

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Îranî hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Gelên Arî
Gelhe tevahî
185–235 mio.[1]
Herêmên ku lê şêniyên sereke ne
Ziman
Zimanên Îranî
(Rojavayî û Rojhilatî)
Baweriya dînî
Îslam, Filetî, Cihûtî, Zerdeştî, Êzîdîtî
Têkildarên komên etnîkî
Hind

Arî yan jî gelên arî (Îranî jî tê gotin) (bi nivîsa mixî: ARAYA[çavkanî pêwîst e]) navê gelên ku zimanên Îranî dipeyivin, wek yên rojavayî (kurdî, belûçî, Farsî) û yên rojhilatî (peşto, îronî) û parçeya gelên Hindewropîzar in.

Koknasî[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Navê Êranê

Peyva "Îranî" ji "Îran" (Fas|ايران - Îran) e te. Ew nava jî Parsîya Navendî da li Ērān e te ew jî li zimanê Îranîya kevn da li Aryanam (Welatê Ariyan) da te. [2] Di cihê Îran e ra Aryanem heye an jî Aryana jî dikarin bikarandin.


Emma ew nava jî wek āˊrya- re zimanên Hînd-aryayî te jî hebû.[3]

Welatê Berz[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Îran
Information icon.svg Gotara bingehîn: Ariyanem
Information icon.svg Gotara bingehîn: Aîryanem Vaeceh
Information icon.svg Gotara bingehîn: Êranax

Navê welata Ariyan jî Airyanem vaejah e an jî Îranax an jî Ariyana ye. Wateya van peyvên jî gişk welatê ariyan e.

Gel, Ziman û Welat[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Zimanên Îranî

Dwudwu parçe Ariyan heyê parçeya yek Ariyanê Rojhilatê û parçeya din jî Ariyanê Rojavayê

Rojavayî[biguherîne]

Başûrî[biguherîne]

Gel Welat Ziman Gelhe

Gelê Farsê

Farisistan
Tacîkistan
Hazarastan

Farisî

70 milyon
Lûr Lûristan Lûrî 5 milyon

Bakurî[biguherîne]

Gel Welat Ziman Gelhe
Kurd Kurdistan
Anatolya
Xorasan
Kurdî 30-35 milyon [4]
Belûç Belûçistan Belûçî 8.8 milyon [5]
Taliş Talişistan Talişî
Tat Tatistan Tatî

Rojhilatî[biguherîne]

Gel Welat Ziman Gelhe
Peştûn Peştûnistan Peşto 50 million [6]
Alan Alanistan
Alanî 720.000

Dîrok[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Dîroka Arî

Sembol[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Rengên Pan-Êranî
Information icon.svg Gotara bingehîn: Lîsteya Alayên Arî
Information icon.svg Gotara bingehîn: Şêr û Roj
Alya Keyaksariya Îrana Dawîn

Rengên gelê Arî jî Sor, Spî û Kesk e. Şêrê Îranî jî çevenga ariyan wek candare (dijî gelên tirkan ya/ê wan jî Gure) û Roj jî heye. Em karin Rojê alayên Belûçan de Kurdan de û Talişan de bibînin.

Binêre[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

    • Iran: Library of Congress, Library of Congress – Federal Research Division. "Ethnic Groups and Languages of Iran" (PDF). Standin: 2009-12-02.  (Persian and Caspian dialects-65% Kurdish 8%-Luri/Bakhtiari 5%- Baluchi 4%):80% of the population or approximately 63 million people.
    • Afghanistan: CIA Factbook Afghanistan: unting Pashtuns, Tajiks, Baluchs, 21 million
    • Tajiks of Central Asia counting Tajikistan and Uzbekistan 10–15 million
    • Kurds Syria, Lebanon and Iraq based on CIA factbook estimate 18 million
    • Zazas of Turkey, based on CIA factbook estimate 4 million
    • Ossetians, Talysh, Tats, Kurds of the Caucasus and Central Asia: 1–2 million based on CIA factbook/ethnologue.
    • Tajiks of China: 50,000 to 100,000
    • Iranian speakers in Bahrain, the Persian Gulf , Western Europe and USA, 3 million.
    • Pakistan counting Baluchis+Pashtus+Afghan refugees based on CIA factbook and other sources: 71 million.
  1. Harold W. Bailey: Arya. In: Encyclopædia Iranica. online edition, 2009.
  2. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Aryans
  3. A rough estimate by the CIA Factbook has populations of 14.5 million in Turkey, 6 million in Iran, about 5 to 6 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to close to 28 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. (Estimates as of 2014; Turkey: "Kurdish 18% [of 81.6 million", Iran: "Kurd 10% [of 80.8 million]", Iraq: "Kurdish 15%-20% [of 32.6 million]", Syria: "Kurds, Armenians, and other 9.7% [of 17.9 million]". About two million are documented as living in diaspora; divergent high estimates on the number of Kurds in Turkey in particular account for higher estimates on total population, e.g. Sandra Mackey , “The reckoning: Iraq and the legacy of Saddam”, W.W. Norton and Company, 2002, p. 350: "As much as 25% of Turkey is Kurdish," which would raise the population figure by about 5 million.
  4. Tyagi, Vidya Prakash (2009). Martial Races of Undivided India. Gyan Publishing House. pp. 7–9. ISBN 8178357755. Retrieved 3 November 2014.
  5. Lewis, Paul M. (2009). "Pashto, Northern". SIL International. Dallas, Texas: Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Retrieved 18 September 2010. Ethnic population: 49,529,000 possibly total Pashto in all countries."