Kelhûrî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Kelhurî hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Kelhûrî
Kurdî, Gûranî, Kelhûrî, Feylî, Lurî
Welatên lê tê axaftin  Îran
 Îraq
Herêm Kirmaşan
Îlam
Xaneqîn
Luristan
Hamedan
Bîcar
Qurwe
Axiverên zimanê zikmakî 3.000.000
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Kodên zimanê
ISO 639-3 sdh

Kelhûrî an Kirmaşanî an jî kurdiya başûr bi kurmancî û soranî ve yek ji serzaravayên zimanê kurdî ye. Kelhûrî herêmên Kirmanşan, Loristan, Gûran û Îlamê û li hindek herêmên Başûrê Kurdistanê wek Xaneqîn, Mendalî, Cesan tê axavtin. Binavkirina vê zaravayê wek 'kurdiya başûr' nebesî ye. Birastî kurdiya başûr dibin hemî zarava û devokên kurdî yên ji tîpên devokên kelhûrî û lekî. Ev serzarava nêzîkê hev in. Ev dûrayiya navbera xwe ya îroyî ji bandora lûrî û farisî ya li ser lekî re deyndar in.

Nav[biguherîne]

Kurdên kelhûrîaxiv ji zaravaya xwe re gûranî an tênê kurdî dibêjin. Gelek zimannas vê zaravayê wek 'zarava kurdiya jêrîn' an jî kurmanciya jêrîn bi navkirine. Şerefxan Bedlîsî di Şerefnamê de, kurdên kelhûrîaxiv ji tipa Goranan qetandiye; li gorî wî kurd ji çar tipan pêk tên; Kurmanc, Kelhor (Kelhûr), Lor û Goran. Lêbelê li gorî Şerefxan wê deme jî êlen Kelhûr bi navê "gûran" dahatin nasîn - Kelhûr tenê navê torinên (begzadeyên) wan bûye.

Tîpolojî[biguherîne]

Zaravaye kelhûrî wek zaravayen kurdî yên dinê li başûrê welat, bi tîpen erebî tê nivîsandin. Wan salan dawîn de alfabeyeke alternatîf a latînî ji bo kelhûrî li ser înternetê û di çend kovaran de tê bikaranîn.

Devokên Kelhûrî[biguherîne]

Kelhûrî ligel zaraveyên kurdî yên din[biguherîne]

Kelhûrî Soranî Lekî Kurmancî Zazakî
min, mi min, emin mi, min ez, min ez, mi/min
tû, ti to, eto tu tu, te ti, to
min/mi kem min/emin ekem/dekem min/mi mekem ez dikim ez kena
min/mi çim min/emin eçim/deçim min/mi meçim ez diçim ez şina
fire zor, fire fira pirr, zaf zaf, gelek
wet, wit wût, wit wit, vit, got got, bêt* vat
îrênge, îse êste, henûke îske, îse nûha, nika nika, enka
hat- hat- het- hat- ame-
hina, deng deng, bang hina, deng deng veng
kelin, gewre gewre, ket kelin(-g) gir, girs, mezin gird, girs, pîl
wa ba wa, va ba va
waran baran, waran, werişt waran, varan, veşt baran varan, variş
gen, xiraw gen, xirap gen, xiraw xirab xirab

Hindek peyvên Kelhuri li gel danberheva peyvên Kurmancî[biguherîne]

Kelhûrî Kurmancî
Jen Jin
Peyag Mirov
Bawg Bab,Bav
Dalêg Dayik,Da
Bera Bira
Xweşig Xwûşk
Bapîr Bapîr
Nenig Dapîr
Memûû Mam,Ap
Mîmig Met
Xalû Xal
Mîmig Xalet,Xaltî
Zawa Zava
Vîv(ڤیڤ) Bûk
Mamûjin Jinmam
Xalûjin Jinxal
Şûmîmig Mêrê metê
Şûmîmig Mêrê xaletê
Berajin Jinbira
Deş Diş
Haw vîv Hewî
Hawzawa Hevling
Amûza Kurmam
Amûza Keçmam
Xallûza Kurxal
Mîmeza Keçxalet
Mîmeza Kurxalet
Mîmeza Keçmet
Mîmeza Kurmet
Biraza Biraza
Xwarza Xwarza

Girêdanên dêrve[biguherîne]