Mêd

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Mêd (Mad)

Madeh (farsiya kevn)
Mad (farsiya navîn)
Μῆδοι (yewnanî)
מָדַי (îbranî)


Împeratoriya Asûr
BZ 678 — BZ 549
Împeratoriya Hexamenişî



Împeratoriya Medî di salên 600'ê BZ de
Împeratoriya Medî di salên 600'ê BZ de

Agahiyên gelemperî
 Rêveberî Keyanî - Monarşî
 Paytext Ekbatan
 Ziman Medî
 Ol Zerdeştîtî
 TBH {{{tbh}}}
 TBH/sal {{{tbh kes}}}
 Dirav {{{dirav}}}
 Dem {{{dem}}}
 Nîşana înternetê {{{nîşana înternetê}}}
 Kd. telefonê {{{koda telefonê}}}
 {{{agahîgelemp1 sernav}}} {{{agahîgelemp1}}}
 {{{agahîgelemp2 sernav}}} {{{agahîgelemp2}}}
 {{{agahîgelemp3 sernav}}} {{{agahîgelemp3}}}
 {{{agahîgelemp4 sernav}}} {{{agahîgelemp4}}}
 {{{agahîgelemp5 sernav}}} {{{agahîgelemp5}}}

Gelhe
{{{gelhe}}}
{{{gelhe2}}}
{{{gelhe3}}}
{{{gelhe4}}}
{{{gelhe5}}}

Rûerd
{{{rûerd}}}
{{{rûerd2}}}
{{{rûerd3}}}
{{{rûerd4}}}
{{{rûerd5}}}

Dîrok û bûyer
 BZ 612 Hilweşandina Nînova
 BZ 28'ê gulanê 585 Şerê Halîsê
{{{bûyer3}}}
{{{bûyer4}}}
{{{bûyer5}}}
{{{bûyer6}}}
{{{bûyer7}}}
{{{bûyer8}}}
{{{bûyer9}}}
{{{bûyer10}}}
{{{bûyer11}}}
{{{bûyer12}}}

Serwerî
   {{{sernav serokA}}}
{{{serokA1}}}
 700 - 647 Diyako
 647 - 625 Ferwertîş
 624 - 597 Xeşterîtê
 597 - 585 Keyaksar
 585 - 549 Astiyag
   {{{sernav serokB}}}
{{{serokB1}}}
{{{serokB2}}}
{{{serokB3}}}
{{{serokB4}}}
{{{serokB5}}}
   {{{sernav serokC}}}
{{{serokC1}}}
{{{serokC2}}}
{{{serokC3}}}
{{{serokC4}}}
{{{serokC5}}}
   {{{sernav serokD}}}
{{{serokD1}}}
{{{serokD2}}}
{{{serokD3}}}
{{{serokD4}}}
{{{serokD5}}}
   {{{sernav serokE}}}
{{{serokE1}}}
{{{serokE2}}}
{{{serokE3}}}
{{{serokE4}}}
{{{serokE5}}}
{{{serokE6}}}
{{{serokE7}}}
{{{serokE8}}}
{{{serokE9}}}

Karîna qanûndanînê
{{{perleman}}}
{{{perleman1}}}
{{{perleman2}}}
{{{perleman3}}}
{{{perleman4}}}
{{{perleman5}}}

Ya berê Ya paşê
Împeratoriya Asûr Împeratoriya Asûr
Urartû Urartû
Împeratoriya Hexamenişî Împeratoriya Hexamenişî
Împeratoriya Mêdî li Rojhilata navîn
Mêdî li gor wêneyekî almanî (li dora 1860-80)

Mêdî an jî Madî Ariyên berî tên nas kirin ku hezar sala berî zayînê, li rex Deryayê Xezer (Kaspî, Mazenderan) bi rojavaya Asya bar kirine. Di pirtûka pîroz a Avestayê de hatiye ku ew diyar mîna bihuştê ye.

Mêd, navê bereke dîrokî û desthilatdariya wan e. Mêdiyan li xaka ku Kurdistan, Îran û parçeyek ji Anatolî û Mezopotamyayê desthilatî kirine.

Di demên kevn de ji rojhilat, başûrê Kurdistan û başûrê Azerbaycanê re Mêda piçûk û ji Çiyayê Zagrosê û cihên wê ye din re jî Mêda mezin dihate gotin. Paytextê Med bajêrê Ekbatana bû.

Mêdiyan kari ku, yekemîn Împeratoriya heri mezin a Dema xwe ya Îraniya damezirînin, berî ku Kûruşê mezin împeratoriya Îraniya bi têkeliya mediyan û persiyan damezirîtên. Rola Mêdan ji ber wê yekê girîng e, ku sebeba desthilatiya Îraniyan ser Rojavayê Asya bûn.

Nav[biguherîne]

Çavkaniya Nav ê ku gel, ziman û niştîmanê Mêdiyan nîşan dide, ji navî Erdnasiya zimanê ariya kevnê yê ye, kîjan di farsiya kevn de wek "Made(h)-" e.[1] Wateya rastiya vê peyvê, ne bi cî de ye.[1][2] Zimannas Wojciech Skalmowski pêşniyar dike ku têkiliya peyva Zimanê proto-hind-ewropiyê: "mêd(h)-" bi maneya "navend, di nav de ye", bi ya Hindûwa kevn "madhya-" û ya ariya kevn "maydiya-" ê wateyên wek hevin. Di zimanên neviyên wan de: latînî "medyum", yewnanî "meso" û cermenî "mittel" ê de jî eynî wate tê dîtîn.[1]

Gelê Mêdî bi vê navî hatûn nîşan kirin, di nivîsên qedîm de. Gorî "Dîroka Herodot";[3] "Hemû gelên qedîm Mêdiyan re digotin Arî,  dema Mêdêa, ya Kolxî, ji Atînayê hatû cem wan, wan navê xwe guherandin."

Çavkanî[biguherîne]

  1. a b c Tavernier 2007, s. 27
  2. Diakonoff 1985, s. 57
  3. (Herodotus 7.62.1)

Girêdanên derve[biguherîne]