Mele Xelîlê Sêrtî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Mele Xelîlê Sêrtî
Navê rastî Xelîl bîn Huseyîn es-Sêrtî el-Omerî el-Kurdî
Bernavk Xelîlê Kurdî
Zayîn 1754
Bidlîs / Hîzan / Gulpik
Mirin 1843
Sêrt
Hemwelatî  Kurdistan
Esil  Kurd
Dîn Îslam
Bav Mele Husên
Destûrname Şêx Ehmed Reşîd û Mele Mehmûdê Behdînî
Serdem Sedsala 18'an û 19'an
Pîşe Nivîskar, fîlozof û alim
Bandorker Mele Ebdilrehmanê Melakendî
biguherîneBelge

Mele Xelîlê Sêrtî an jî Xelîl bîn Huseyîn es-Sêrtî el-Omerî el-Kurdî (z. 1754 Bidlîs – m. 1843 Sêrt) fîlozof, wêjevan û alimekî kurd[1][2].

Jiyana Mele Xelîlê Sêrtî[biguherîne]

Mele Xelîl di sala 1754an li Hîzanê hatibû dinê. Ew endamê malbateka ku gelek alim û zana derxistibûn. Bavê wî Mele Hisen û kalê wî Mele Xalîd jî zanayên dînê Îslamê bûn.

Di salên xweyên biçûk de li cem bavê xwe dest bi hînbûna, Qur'anê kiriye. Li bavê xwe şunda li medreseyên din jî ders helgirt û îcazeta xwe ji medreseya Îmadiyê ji Mele Mehmûdê Bahdînî girt. Ji pê re wî meyl û şop da sofîtîyê kir û êntîsaba yek ji şêxên qedirîyê Şêx Ehmed Reşîd kir û di terîqetê de derbaza mertebeyên terîqetêyê pêşin bû. Ew li ser fiqih, hedîs û tefsîrê pêşve çû û li medreseyê Meydanê penc salan ders dan. Pê re koça hêlê Sêrtê kir. Wî dest bi nivisîna helbestan ji pê der xistina fermanekê bo birayî xwe Mele Îsmaîlê Hîzanî re dike. Wî di sala 1843an de wefat kir. Wî di jiyana xwe de gelek pirtûkên ku di medreseyên kurdan de dihatinî xwendin nivisîbûn[3][4].

Pirsên wî[biguherîne]

Di mirova de hezkirina mal pir be xwîn rijandin û xirabî jî têde pir dibe.

Ger ku Tu xwestinê nefsa xwe bi cihneynî, ji helakbûnê jî xilas dibî.

Ji xizanîyê netirse, timatîyê bi comertiyê ve rake.

Hin berhemên wî[biguherîne]

Xelîlê Sêrtî 24 an jî 25 pirtûk nivîsandine, 8 ji wan bi kurdî ne yên bi erebî ne.

  1. Tebsîret-ul-Qulûb
  2. Tefsîretu Axir Îla Sûretî-l-Kehf
  3. Mînhacû Sittet
  4. Tesîsu Qewa'îd-ul-'Eqaîdî Kurdîye
  5. Dîyau Qelbî-l-'Urûfî (menzûm)
  6. Şerhu Ela Menzûmetî-l-şattîbîyyetî Fît'tecwîd
  7. Mehsûl-ul-Mewahîbî
  8. Muxlis- Kîtabu Fî Usûlî-l-Fiqhî
  9. Kîtabu Fî Usûlî-l-Hedîs
  10. Zubdetu Ma Fîl Fetawa El-Hedîsîyye
  11. Muxteser
  12. Nebzetu Mîn-el-Mewahîb-îl-Medenîye
  13. Nehculenam Fîl 'Eqaîdî (menzûm)
  14. Nehculenam Bî Luxet-îl-Kurdîye [5](menzûm)
  15. Şerhu Elel Qesîdet-îl-Mehzîye
  16. Rîsaletu Sexîr
  17. Îzhar-ul-'Usûn
  18. El Qamûs-ul-Sanî
  19. Îsaxocî
  20. Rîsaletu Fîl-Mecazî Wel-Îstî'are
  21. Rîsaletu Fîl-Adab-îl Behsî Wel-Munazere (menzûm)
  22. Rîsaletu Fîl-We'zî
  23. El Mentûq-ul-Zumrûdîye (menzûm)
  24. Mewlûd (menzûm)

Çavkanî[biguherîne]