Seyid Eliyê Findikî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Helbestvanekî Kurd e

Seyîd ˈEliyê Findikî, di sala 1309ê Hîcrî (1892ê Mîladî) de li Findika Botan hatiye dunyayê. Findik nahiya Dihê ya qeza Sêrtê ye.

Seyid ˈElî kurê Seyid Suleymanê kurê Seyid Ibrahîmê kurê Seyid ˈUmerê kurê Mele Hesenê Xetîb e. Ev malbat bi rêya şêx ˈEvdilqadirê Geylanî digihêje Imamê Hesen.

Dema ku Tataran bi ser Bexdayê de girtin û îşxal kirin, kalikên Seyid ˈEli koç kirin, hatin li Erzenê bi cih bûn.

Niha ji Erzenê re dibêjin “Xirabbajar.” Ev gund dikeve nabera Misircê (Kurtalan) û Qubînê (Beşiri).

Piştî demekê ji Erzenê re “Xerzan” hatiye gotin. Seba vê, dema qanûna paşnavan derket, mezinên me, ji me re Paşnavê “Erzen” bijartine, da ku ev nav neyê jibîrkirin.

Seyid ˈElî, zarokatiya xwe li Findikê derbas kiriye, pêşî li cem bavê xwe xwendiye. Piştre weke adetên zeman ji Findikê derketiye û çûye Harûnan. Harûnan eşîreke cînarê me ye. Seyda li wir qederekê feqîtî kiriye.

Piştre li gundê Bafê, li cem Mela Îsmaîl, li Kercosê li cem Mela Necmeddîn, li Bişêriyê li cem Mela Îbrahîmê Korikî xwendiye. Piştre Seyid ˈElî çûye Farqînê. Li Mizgefta Behlul Beg li cem Miftî Seyid ˈEbdurrehman u Mela Huseynê Kicik, li cem Mela Yaqûb û Mela Hamid heft salan (ji 1333 an heta 13401) xwendiye.

Di van salan de dersa feqiyan daye. Dersa Farisî cem Hecî Fettahê Hezroyî xwendiye, herwisa Seyid Elî jî dersa wî ya feraîzê (zanîna werasetê) dayê.

Seyid ˈElî îcaza xwe ji Seyid ˈEbdurrehman standiye.

Piştî ku vegeriyaye Findikê, demekê li cem ape bavê xwe Şêx Hesenê Findikî xwendiye û îcazeyek ˈilmî ji wî jî standiye. Piştî icazê, Şêx Hesenê Findikî keça xwe Rehîme daye wî, êdî Seyid ˈEli bûye zavayê Şêx Hesenê Findikî.

Ev Icaza ku sitandiye ji hêla hukûmetê ve tehsîla mezin hatiye qebûlkirin û leşkerî nekiriye.

Seyda muddetekê li Findikê melatiya gund kiriye û dersa feqiyan daye. Fetwayên Findikê û derdora wê, wê deme li hêviya wî mane.

Li ser teklîfa Şêx ˈEbdullah kurê Şêx Mihemed Nûrîyê Dêrşewî, muddetekê li gundê Senatîyê ders daye feqiyan.

Di Sala 1927an de Şêx Seydayê Cizîrê, ji bo dersdayinê, ew dawetî cem xwe kiriye. Li Serdehlê ku gundê Şêx Seyda bû- demeke dirêj ders daye zarokên mala Şex Seyda û feqiyên wan.

Li ser xwestina ehlê Cinibrê, Şêx Seyda îzna wî daye, çûye Cinibrê.

Cinibrê gundekî Cizîrê ye. Seyda 25 salan li Cinibrê maye; ders daye û bi fetwan meşxûl bûye.

Şêx Seyda hem îcaza ilmê, hem jî xelîfetiyê daye Findikî. Findikî xelîfê Şex Seyda ye. Şêx Îbrahîm Heqiyê Basretî jî îcaza xelîfetiyê daye Findikî.

Seyid ˈEliyê Findikî çawa ku alimekî mezin bû, wisa şaˈir jî bû. Qesîdên wî di nava xelkê de gelekî bi qîmet in û gelekî jî belav bûne.

Ev dîwana wî zimanê wê gelekî hêsan e; herkes jê fêhm dike. Bi piranî qesîdên wî şîret û weʻz in.

Zimanê wi gelekî şîrîn bû. Gelek caran di sohbetên xwe de henek dikirin. Ji deveran xelk dihatin cem, da ku dersekê ji bo teberukê li bal wî bixwînin.

Seyid ˈEli tu caran dilê kesî nedihişt, hertim beşaş bû.

Sê kur û du keçên wî hebûn. Kurê wî yê mezin miftîtiya Cizîrê kir û di sala 1986an de li wir wefat kir. Kurê wî yê piçûk ji di sala 2000an de li Cizîrê wefat kir. Van herdu kurên wî îcaze li cem wî standine. Kurê wî yê navîn Meˈsûm jî, li Cinibrê çûye ber rehma Xwedê, li wê derê defin bûye.

Keça xwe ya mezin Fatma daye Şêx ˈEbdullahê Qsirkî. Qesirkê gundekî Şirnexê ye. Ya piçûk Zeyneb jî daye kurê wî Emîn; ango kur û bav hevlingê hev in. Niha tev çûne ber rehma Xwedê.

Seyid ˈElî di sala 1387an ê Hicrî, 1967an ê Mîladî de wefat kiriye. Li Cizîrê, li cem tirba Şêx Seyda li Taha Qelê hatiye definkirin. Li ser tirba wî ev beyta wî ya meşhûr hatiye nivîsin:

Di dunyayê heçî rabê

Feqîr û şeyx û axa bê

Ji ber mirnê xilas nabê

Di şerq û hem di xerbê da


Gelek berhemên Seyda hene. Mixabin bêyî dîwana wî ya ku niha Nûbihar çap dike, berhemên wî yên din çap nebûne.

Berhemên Wî[biguherîne]

  • 1. Dîwan
  • 2. Derˈuş-Şubuhat fî Nezm et- Terehat (Erebî ye li ser fikr e)
  • 3. Hewasîn ˈEla Tefsîrî Qadî el Beydawî (Tefsîr) 4. Rîsalet el- Lemˈe fî Îadetî el-Cumû ˈe (Fiqih)
  • 5. Rîsaletun fi Necatî Ebeweynî

en-Nebiyyi (îtîqad- Siyer)

  • 6. Rîsaltun fî Cewazî Def ˈi ez-Zekatî Îla Benî Haşim we Benî el-Muttelib
  • 7. Zulfeqarê ˈElî ˈela Reqebetî Munkîr el-Îstimdadî Mîn Nebyyîn ew Welî (Eqîde)
  • 8. Hewasîn ˈEla Dîwan el-Cezerî (Hinek izahat in, li ser dîwana Melayê Cizîrî.)

Biraziyê Seyid ˈEliyê Findikî Mele Seîd Erzen Ji weşanên Nûbiharê[1]

Çavkanî[biguherîne]

  1. weşanên Nûbiharê